Het veelvuldig zweren bij Allaah

Zweren bij Allaah is een manier om een uitspraak te bekrachtigen. Een moslim verbindt daarmee de Naam van zijn Heer aan wat hij zegt. Dat vraagt om zorgvuldigheid, ook wanneer het gaat om een alledaags gesprek en de spreker de waarheid vertelt. De opdracht om onze eden te bewaken raakt daarom zowel de bedoeling waarmee wij spreken als de gewoonten die zich in ons taalgebruik ontwikkelen.

De betekenis van een eed bij Allaah

In het dagelijks taalgebruik is wallah een bekende uitdrukking. Het Arabische والله (wa-llahi) betekent “bij Allaah”. Iemand kan deze woorden gebruiken om te bevestigen dat een gebeurtenis werkelijk heeft plaatsgevonden, of om een voornemen kracht bij te zetten. De betekenis van de woorden blijft dezelfde, hoe vertrouwd de uitdrukking ook klinkt.

Juist die vertrouwdheid kan ervoor zorgen dat iemand nauwelijks meer stilstaat bij wat hij uitspreekt. In een gesprek met vrienden, bij verbazing of tijdens een meningsverschil kan de eed bijna vanzelf aan een zin worden toegevoegd. Zorgvuldig omgaan met zulke woorden begint bij het besef dat daarmee de Naam van Allaah wordt genoemd.

Shaykh Sulayman ar-Ruhayli legt in zijn bespreking van eden en geloften het verband met de verheerlijking van Allaah. Een gelovige behoort terughoudend te zijn met zweren, omdat Degene bij Wie hij zweert verheven is. De behoefte aan een eed hoort daarom bewust te worden afgewogen. Dat geeft richting aan de manier waarop een moslim zijn woorden kiest, nog voordat de vraag ontstaat of hij een eed heeft verbroken.

Wat het betekent om onze eden te bewaken

In Surah al-Maidah bespreekt Allaah het onderscheid tussen onbedoelde en bewust aangegane eden, en de boetedoening voor het verbreken van een bindende eed. In dezelfde ayah staat de opdracht:

“En waak over jullie eden.”

Surah al-Maidah 5:89

Het bewaken van eden omvat ook terughoudendheid bij het uitspreken ervan. Shaykh Salih al-Usaymi legt dit uit in zijn behandeling van het hoofdstuk over veelvuldig zweren in Kitab al-Tawhid:

“Tot het bewaken ervan behoort dat men niet veelvuldig zweert.”

Salih al-Usaymi

Deze uitleg brengt de aandacht naar het gewone spreken. Wie alleen nadenkt over eden wanneer er een probleem is ontstaan, mist een belangrijk deel van die zorgvuldigheid. Ook bij kleine zaken kan iemand zichzelf aanleren om zijn woorden zonder eed te formuleren. Een gesprek, een uitleg of een afspraak hoeft niet telkens met het noemen van de Naam van Allaah te worden bekrachtigd.

Terughoudendheid, ook wanneer iemand de waarheid spreekt

Een eed kan waar zijn en toch deel uitmaken van een gewoonte die aandacht verdient. Aan Shaykh Abd al-Aziz ibn Baz werd gevraagd naar het veelvuldig zweren bij Allaah, juist wanneer iemand meent dat wat hij zegt waar is. Hij raadt aan om zaken zonder eed af te handelen en verwijst daarbij naar de opdracht om eden te bewaken. Veelvuldig zweren kan iemand volgens zijn uitleg uiteindelijk tot liegen brengen.

Zijn antwoord beperkt de zorg dus niet tot een opzettelijk valse eed. Ook wie waarachtig spreekt, heeft reden om terughoudend te zijn. De waarheid van een afzonderlijke uitspraak en de gewoonte om voortdurend te zweren zijn twee verschillende zaken. Waarachtig spreken neemt de noodzaak om zorgvuldig met een eed om te gaan niet weg.

In zijn bespreking van hetzelfde onderwerp verwijst Shaykh Salih al-Fawzan naar Surah al-Qalam:

“En gehoorzaam niet iedere veelvuldige zweerder, verachtelijk.”

Surah al-Qalam 68:10

De waarschuwing tegen veelvuldig zweren sluit aan bij de opdracht om eden te bewaken. Samen richten deze teksten de aandacht op de plaats die een eed in ons spreken krijgt. Wanneer zij voortdurend wordt gebruikt om kleine uitspraken te versterken, is er reden om die gewoonte te herzien en bewuster te spreken.

Woorden die zonder bedoeling over de tong gaan

Naast deze terughoudendheid is een ander onderscheid belangrijk. Niet iedere uitgesproken eedformule is een bewust aangegane eed. Een uitdrukking kan over de tong gaan zonder dat de spreker daarmee werkelijk wil zweren. Dit wordt in de hier besproken uitleg aangeduid als laghw al-yamin: een onbedoelde eed.

Aishah رضي الله عنها verklaarde de woorden van Allaah over onbedoelde eden in Surah al-Baqarah 2:225 aan de hand van de uitdrukkingen:

“Nee, bij Allaah” en “ja, bij Allaah.”

Sahih al-Bukhari 6663

Ibn Baz verduidelijkt dat de bedoeling van het hart hier bepalend is. Wanneer de woorden zonder het voornemen om een eed aan te gaan worden uitgesproken, vormen zij geen bindende eed. Voor zulke onbedoelde woorden is geen kaffarah, oftewel boetedoening voor een verbroken eed, verschuldigd.

Dat verschilt van iemand die bewust bij Allaah zweert dat hij iets zal doen of laten. Ibn Baz noemt bijvoorbeeld iemand die met die bedoeling zweert een bepaalde persoon niet te bezoeken en dat vervolgens toch doet. In dat geval is er sprake van een bedoelde eed die is verbroken, waarvoor kaffarah nodig is. Het verschil zit in de bedoeling waarmee de woorden werden uitgesproken.

De bedoeling van de spreker en de zorg voor zijn taalgebruik

Dit onderscheid helpt om twee vragen uit elkaar te houden. De eerste is of iemand werkelijk een bindende eed heeft afgelegd. De tweede is of hij zorgvuldig omgaat met de Naam van Allaah in zijn dagelijkse gesprekken. Dat een onbedoelde uitdrukking geen bindende eed vormt, beantwoordt de eerste vraag. De opdracht om eden te bewaken blijft daarnaast richting geven aan zijn taalgebruik.

Wie gewend is vaak wallah te zeggen, kan daarom niet op grond van die gewoonte aannemen dat iedere eed onbedoeld is. Ook iemand die vaak zweert, kan op een bepaald moment bewust een eed afleggen. Bij een concrete situatie waarin twijfel bestaat, is het belangrijk de woorden en de bedoeling aan iemand met kennis van deze bepalingen voor te leggen.

Zorgvuldigheid in het dagelijks spreken

De praktische toepassing begint bij aandacht voor de momenten waarop iemand zweert. Gebeurt dat om een ander te overtuigen, uit verbazing of eenvoudig omdat de uitdrukking vertrouwd klinkt? Door zulke momenten te herkennen, wordt het gemakkelijker een uitspraak te doen zonder er meteen een eed aan toe te voegen. Een korte pauze voor het antwoorden kan helpen om woorden bewuster te kiezen.

Het gaat daarbij om een blijvende zorg voor het spreken. Een verhaal kan rustig worden verteld en een meningsverschil kan worden uitgelegd zonder voortdurend te zweren. Wie zichzelf dit aanleert, geeft de terughoudendheid waarover de geleerden spreken een plaats in zijn dagelijkse omgang met anderen.

Het uitgangspunt blijft de verheerlijking van Allaah. Een eed bij Hem verdient aandacht vanwege Zijn Naam. Door onze eden te bewaken en ze niet achteloos aan iedere uitspraak toe te voegen, nemen we die betekenis serieus. Moge Allaah ons helpen waarachtig te spreken en zorgvuldig om te gaan met Zijn Naam.

والله أعلم