Terug naar Artikelen
FiqhAnas

De hijaab en de betekenis van bedekking

Over het doel van de hijaab, het verschil tussen bedekking en versiering, en de plaats van bescheidenheid en oprechtheid.

De hijaab heeft een betekenis die verder gaat dan de naam van een kledingstuk. Het gaat om bedekking in gehoorzaamheid aan Allaah, met aandacht voor wat kleding verbergt en voor wat zij juist zichtbaar maakt. Een hoofddoek of abaya kan vertrouwd aanvoelen, terwijl de vraag naar het doel ervan naar de achtergrond verdwijnt. De uitspraken van de geleerden in dit artikel brengen die vraag opnieuw onder de aandacht: vervult de bedekking de functie waarvoor zij wordt gedragen?

Bedekking begint bij het doel

In het dagelijkse taalgebruik wordt hijaab vaak gebruikt voor een hoofddoek. In de hier besproken uitspraken gaat het om de bredere betekenis van bedekking tegenover mannen die geen mahram zijn. Een mahram is een man met wie een huwelijk blijvend uitgesloten is, bijvoorbeeld door een bepaalde familieband. Niet iedere bekende, collega of verwant valt daaronder. De situatie waarin kleding wordt gedragen, hoort daarom bij de vraag naar die bedekking.

Een abaya is een bovenkleed dat over andere kleding wordt gedragen. Dat woord beschrijft een soort kledingstuk; het zegt nog niet of elk ontwerp dezelfde bedekkende functie vervult. De stof, de wijdte en de versiering kunnen daarin verschillen. Daarom richten de aangehaalde geleerden de aandacht op wat het kledingstuk daadwerkelijk doet, en niet alleen op de naam waaronder het wordt verkocht.

Dit helpt ook om persoonlijke smaak en religieuze voorwaarden uit elkaar te houden. Iemand kan een bepaald model gewend zijn en een ander model ongewoon vinden. Dat gevoel alleen is geen bron voor een religieus oordeel. Omgekeerd wordt een kledingstuk niet vanzelf passend doordat het populair is of in een winkel als islamitisch wordt aangeboden. De bedoeling van bedekking blijft het uitgangspunt.

De opdracht om de bedekking te laten bedekken

In Surah an-Nur 24:31 worden gelovige vrouwen aangesproken over het neerslaan van de blik, kuisheid en het tonen van versiering. In dezelfde ayah staat de opdracht om de hoofdbedekking over de borstopening te laten vallen. De betekenis van dat gedeelte luidt:

“En laat hen hun hoofdbedekking over hun borstopeningen trekken.”

Surah an-Nur 24:31

De aandacht gaat hier naar de manier waarop de bedekking wordt gedragen. Het aanwezig zijn van een doek is niet de enige vraag; ook de plaats waarover die wordt gelegd is van belang. De ayah bevat daarnaast bepalingen over het tonen van versiering en aan wie deze getoond mag worden. Daarmee wordt duidelijk waarom de omgeving en de aanwezige personen bij dit onderwerp niet buiten beschouwing kunnen blijven.

De uitleg van Ibn Uthaymeen in haar context

Shaykh Muhammad ibn Salih al-Uthaymeen werd in Fatawa Nur ala al-Darb, bandopname 314, gevraagd naar de hijaab en naar het bedekken van het gezicht en de handen. Hij begon zijn antwoord met de volgende omschrijving:

“De hijaab houdt in dat de vrouw alles bedekt waarvan het tonen een oorzaak van fitnah kan zijn.”

Muhammad ibn Salih al-Uthaymeen, Bayan al-hijab al-shari

In dit verband verwijst fitnah naar verleiding. Ibn Uthaymeen rekent in het vervolg van zijn antwoord ook het gezicht tot wat bedekt moet worden tegenover niet-mahram mannen. Dat is zijn keuze binnen de meningsverschillen die de vraagsteller noemt. De aangehaalde openingszin hoort bij die uitleg; zij is geen losstaande uitspraak waarmee zijn standpunt over gezichtsbedekking kan worden weggelaten.

Bij deze uitleg staat het doel van bedekking centraal. Over het bedekken van het gezicht en de handen bestaan afzonderlijke besprekingen en verschillende standpunten. Lees een uitspraak daarom in samenhang met de vraag waarop de geleerde antwoord geeft.

De abaya als bedekking van versiering

Shaykh Salih al-Fawzan legt bij de vraag naar een versierde abaya de nadruk op de reden waarom dit bovenkleed wordt gedragen. Hij maakt onderscheid tussen een kledingstuk dat versiering bedekt en een kledingstuk dat zelf als versiering wordt gebruikt. In zijn uitleg over een gedecoreerde abaya zegt hij, naar de betekenis:

“De abaya is bedoeld voor bedekking en niet voor versiering. Zij dient geen aandacht te trekken.”

Salih al-Fawzan

Hij noemt in die uitleg ook het belang van ruime, bedekkende kleding. De gedachte is dat het bovenkleed de versiering van de kleding eronder aan het zicht onttrekt. Wanneer het bovenkleed zelf op een opvallende manier wordt verfraaid, raakt volgens deze uitleg juist die functie verloren. De beoordeling blijft daarom niet beperkt tot de vraag of er ergens stof over het lichaam ligt.

Shaykh Sulayman ar-Ruhayli bespreekt moderne abaya’s in de vragen na zijn lezing Fiqh al-Fitan. Hij legt uit dat de abaya bedoeld is om de versiering van de kleding te bedekken:

“Het doel van de abaya is dat zij de versiering bedekt. Daarom behoort de abaya zelf geen versiering te zijn, want zij is er om de versiering te bedekken.”

Sulayman ar-Ruhayli, Fiqh al-Fitan, antwoord op vraag 2

Hij noemt daarbij onder meer kleding die de lichaamsvorm volgt en kleding die sterk versierd is. De overeenkomst tussen deze voorbeelden ligt in het doel van het bovenkleed: wat verborgen moest worden, wordt door de vorm of uitvoering opnieuw naar voren gebracht. Zijn uitleg nodigt dus uit om naar het geheel te kijken, in plaats van alleen te controleren of het kledingstuk de naam abaya draagt.

Niet één verplichte kleur of kledingstijl

Bij het spreken over onopvallende bedekking kan de indruk ontstaan dat er slechts één toegestane kleur of één plaatselijke kledingstijl bestaat. Shaykh Abd al-Aziz ibn Baz werd juist daarover gevraagd. Hij antwoordt dat er, voor zover hem bekend, geen bijzondere kleur of vorm is voorgeschreven. Een vrouw kan gebruikmaken van kleding die beschikbaar en gebruikelijk is in haar land en omgeving, met behoud van de genoemde voorwaarden.

“Zij dient te kiezen voor een hijaab die geen aandacht trekt en geen aanleiding tot fitnah vormt.”

Abd al-Aziz ibn Baz, Is voor de hijaab een bepaalde kleur en vorm vereist?

In hetzelfde antwoord noemt hij bedekking, het vermijden van verleidelijke opvallendheid en het vermijden van kleding die op mannenkleding lijkt. Wanneer de presentator vraagt of een bepaald type bovenkleed vereist is, bevestigt Ibn Baz dat niet één specifiek model de voorwaarde is. Zijn antwoord geeft daarmee ruimte in de vormgeving, terwijl de functie en de grenzen van de kleding blijven gelden.

Uit deze uitleg volgt niet dat iedere kleur verboden is of dat een persoonlijke voorkeur voor zwart op zichzelf een algemene verplichting oplevert. Evenmin is het dragen van een rustige kleur voldoende om alle andere vragen over een kledingstuk te beantwoorden. Het is zorgvuldiger om de eigenschappen afzonderlijk te bekijken dan om de hele beoordeling aan één kleur te verbinden.

Wat met tabarruj wordt bedoeld

Tabarruj is het openlijk tonen van schoonheid en versiering tegenover mannen voor wie die niet getoond behoort te worden. Shaykh Abd ar-Razzaq al-Badr bespreekt dit in zijn lezing Qarar al-marah wa-waqaruha. Over het tonen van versiering en het zoeken van aandacht zegt hij:

“Tot tabarruj behoort dat een vrouw haar schoonheid toont, haar versiering zichtbaar maakt, zich verfraait en ernaar streeft de aandacht van mannen naar zich toe te trekken.”

Abd ar-Razzaq al-Badr, Qarar al-marah wa-waqaruha, rond 09:55

Daarmee gaat de bespreking verder dan de aanwezigheid van een hoofddoek. Ook het zichtbaar maken van versiering en de manier waarop iemand zich presenteert, komen aan de orde. Het woord tabarruj is echter geen uitnodiging om over ieder persoon een uitspraak te doen. Het uitleggen van een begrip en het beoordelen van een concrete situatie vragen om kennis van wat er daadwerkelijk gebeurt.

De intentie en de uiterlijke handeling

De oproep tot bedekking hangt in het oorspronkelijke artikel samen met oprechtheid tegenover Allaah. Over de betekenis van de intentie zei de Profeet ﷺ (vrede en zegeningen van Allaah zij met hem):

“De daden zijn slechts naar de intenties.”

Sahih al-Bukhari 1

Dat vraagt allereerst om aandacht voor de eigen bedoeling. Waarom kies ik iets, welke waardering zoek ik en welke plaats heeft gehoorzaamheid aan Allaah in die keuze? Zulke vragen kunnen helpen om een vertrouwde gewoonte bewust te onderhouden. De intentie verdient zorg, ook wanneer een handeling al lang deel uitmaakt van het dagelijkse leven.

Tegelijk blijven de uiterlijke voorwaarden uit de besproken uitspraken van belang. Oprechtheid en de manier waarop de bedekking wordt gedragen, zijn geen vervanging voor elkaar. Wie iets goed bedoelt, kan nog steeds behoefte hebben aan uitleg over de uitvoering. En wie een ander ziet, kent daarmee niet diens volledige bedoeling, omstandigheden of inspanning. Zelfonderzoek hoort niet te veranderen in het invullen van andermans hart.

Bescheidenheid in een omgeving vol beelden

De vraag naar bedekking kan ook bij sociale media naar voren komen. Een foto wordt misschien in een eigen kamer gemaakt, maar vervolgens door een veel breder publiek bekeken. Voor een praktische afweging is het daarom zinvol om vooraf na te denken over wie een bericht kan zien en wat de aandacht in dat bericht krijgt: de informatie die je wilt delen, of juist de uiterlijke presentatie.

Dit is een toepassing van de besproken aandacht voor bedekking en versiering op een hedendaagse situatie. De aangehaalde geleerden worden hiermee niet voorgesteld alsof zij in deze bronnen ieder platform, iedere foto of iedere manier van publiceren afzonderlijk hebben beoordeeld. Voor zo'n concrete vraag moeten de omstandigheden duidelijk worden beschreven en aan iemand met kennis worden voorgelegd.

Een bruikbare stap kan zijn om voor het plaatsen even afstand te nemen: wie kan dit bekijken, wat laat ik zien en past dat bij het doel dat ik voor ogen heb? Ook bij het kopen van kleding helpt het om niet uitsluitend op een gestileerde productfoto af te gaan. Bekijk hoe het kledingstuk valt en wat het in gewone beweging bedekt. Dit zijn praktische aandachtspunten, geen nieuwe voorwaarden die hier aan de religie worden toegevoegd.

Een eigen verantwoordelijkheid voor de blik

De bespreking van vrouwenkleding neemt de verantwoordelijkheid van mannen voor hun eigen gedrag niet weg. In de ayah die voorafgaat aan de genoemde opdracht aan vrouwen, worden de gelovige mannen aangesproken:

“Zeg tegen de gelovige mannen dat zij hun blikken neerslaan en hun kuisheid bewaken.”

Surah an-Nur 24:30

Deze opdracht staat naast de richtlijnen voor vrouwen. Een man kan zijn eigen kijken niet rechtvaardigen door alleen naar de kleding van een ander te wijzen. Bij het bespreken van bescheidenheid hoort daarom ook aandacht voor de eigen blik en het eigen spreken. Een inhoudelijke uitleg over kleding geeft geen reden om iemand te bespotten of met vernederende opmerkingen te benaderen.

De betekenis bewaren in het dagelijks leven

De aangehaalde uitspraken richten de aandacht telkens op de samenhang tussen doel en uitvoering. Bedekking behoort werkelijk te bedekken; het bovenkleed dat versiering verbergt, behoort volgens deze uitleg niet zelf de plaats van die versiering in te nemen. Daarbij blijft ruimte om kleding niet te verwarren met één kleur, één winkelbenaming of één plaatselijke gewoonte.

Wie hierover leert, hoeft niet bij een vergelijking met anderen te beginnen. Begin bij de betekenis van de eigen keuze, lees de bronnen in hun context en vraag uitleg waar iets onduidelijk is. Laat de bescheidenheid ook terugkomen in de manier waarop je anderen aanspreekt. Moge Allaah ons leiden naar datgene waar Hij van houdt en tevreden mee is, onze intenties oprecht maken en ons helpen Hem met inzicht te gehoorzamen.

والله أعلم

Bronnen

  1. Al-QuranSurah an-Nur 24:31 — bedekking en versiering
  2. Muhammad ibn Salih al-UthaymeenBayan al-hijab al-shari — Nur ala al-Darb, bandopname 314
  3. Salih al-FawzanDe versierde abaya en de voorwaarden van de hijaab
  4. Salih al-FawzanHet dragen van een gedecoreerde abaya — Baheth 2406
  5. Sulayman ar-RuhayliFiqh al-Fitan — antwoord op vraag 2
  6. Abd al-Aziz ibn BazIs voor de hijaab een bepaalde kleur en vorm vereist?
  7. Abd ar-Razzaq al-BadrQarar al-marah wa-waqaruha — bespreking van tabarruj rond 09:55
  8. Sahih al-Bukhari 1Daden en intenties
  9. Al-QuranSurah an-Nur 24:30 — de opdracht aan mannen om hun blik neer te slaan