Terug naar Artikelen
FiqhAnas

Het bedekken van het gezicht

Over de niqaab, de onderbouwing van de verplichting volgens de genoemde geleerden en het verschil tussen bedekking, gebed en ihram.

Bij het bespreken van de hijaab komt ook de vraag naar het bedekken van het gezicht naar voren. Is dat een aanvullende vorm van bedekking, of behoort het tot wat een vrouw tegenover niet-mahram mannen in acht moet nemen? Shaykh Ibn Baz, Shaykh Ibn Uthaymeen, Shaykh Salih al-Fawzan en Shaykh Sulaymaan ar-Ruhayli kiezen voor de verplichting. Om hun woorden goed te begrijpen, moeten het bedoelde gezelschap, de vorm van bedekking en bijzondere situaties zoals het gebed en ihram afzonderlijk worden bekeken.

Een verplichting volgens deze geleerden

De genoemde geleerden behandelen gezichtsbedekking als een onderdeel van de religieuze voorschriften over kleding. Hun oordeel berust dus niet alleen op een plaatselijke gewoonte of op een persoonlijke voorkeur voor een bepaalde manier van kleden. Zij verbinden het aan hun uitleg van de bewijzen uit de Quran en de Sunnah.

Onder geleerden bestaat verschil van mening over de verplichting om het gezicht te bedekken. De vier geleerden die hier aan het woord komen, beschouwen het als verplicht. Hun oordeel is dus niet het enige standpunt in deze kwestie.

Hijaab, niqaab en het doel van de bedekking

De woorden hijaab en niqaab worden in het dagelijkse taalgebruik soms door elkaar gebruikt. In deze bespreking gaat hijaab over de bedekking tegenover niet-mahram mannen. Met niqaab wordt een specifiek kledingstuk voor het gezicht bedoeld, met een opening om te kunnen zien. Het onderscheid helpt om uitspraken te begrijpen waarin een geleerde over de niqaab spreekt, maar vervolgens het bedekken van het gezicht als het eigenlijke doel noemt.

Ibn Baz maakt dat aan het einde van zijn antwoord over de niqaab uitdrukkelijk duidelijk: ook een andere bedekking die dezelfde functie vervult, kan daarvoor dienen. Zijn uitspraak schrijft dus niet uitsluitend één model of één benaming voor. Voor de lezer is het van belang om zowel het oordeel als de toelichting te lezen. Anders kan de naam van een kledingstuk de aandacht wegnemen van wat ermee wordt bedoeld.

Tegenover wie wordt het gezicht bedekt?

De besproken uitspraken gaan over mannen die geen mahram van de vrouw zijn. Het woord ‘vreemde’ in sommige vertalingen betekent hier dus niet eenvoudigweg iemand die zij nog nooit heeft ontmoet. Iemand kan bekend zijn uit de buurt, van het werk of uit de ruimere familiekring en toch geen mahram zijn. Bekendheid alleen verandert de bedoelde religieuze verhouding niet.

Een mahram is een man met wie een huwelijk blijvend uitgesloten is vanwege een erkende verwantschap, zoals een vader of broer. De Quran noemt in an-Nur 24:31 verschillende relaties in de bespreking van het tonen van versiering. Die opsomming laat zien waarom de vraag naar het gezelschap relevant is. De echtgenoot wordt in het vers afzonderlijk genoemd. Bij twijfel over een specifieke familieverhouding hoort men de juiste indeling na te vragen.

De plaats alleen geeft daarom niet het volledige antwoord. Een huiselijke omgeving betekent niet vanzelf dat er uitsluitend mahrams aanwezig zijn. Andersom is de uitspraak over gezichtsbedekking tegenover niet-mahram mannen geen opdracht om het gezicht voortdurend te bedekken wanneer iemand alleen is. Wie een bron toepast, moet eerst vaststellen over welke situatie zij spreekt.

De uitleg van Ibn Uthaymeen

In Fataawa Noor ala ad-Darb, bandopname 240, wordt Shaykh Muhammad ibn Salih al-Uthaymeen gevraagd naar het onbedekt laten van het gezicht en de handen. Hij begint zijn antwoord met zijn afweging van de kwestie:

“De sterkste mening in deze kwestie is dat het verplicht is het gezicht voor niet-mahram mannen te bedekken.”

Muhammad ibn Salih al-Uthaymeen, Fataawa Noor ala ad-Darb, bandopname 240

Hij verwijst daarbij naar an-Nur 24:31 en al-Ahzab 33:59. In zijn uitleg betrekt hij het gezicht bij de versiering die tegenover niet-mahram mannen bedekt behoort te worden. De formulering ‘de sterkste mening’ is betekenisvol: hij geeft een oordeel na afweging van de bewijzen. Dat is iets anders dan zeggen dat niemand ooit een andere uitleg heeft gegeven.

In een ander antwoord, op bandopname 376, noemt hij het bedekken van het gezicht als eerste wanneer hem naar de voorgeschreven hijaab wordt gevraagd. Hij licht dit toe vanuit de betekenis van het gezicht bij aantrekkingskracht en verwijst voor verdere onderbouwing naar zijn Risaalat al-Hijaab. In die verwijzing noemt hij ook zijn behandeling van de argumenten van geleerden die het onbedekte gezicht toestaan.

De Quranverzen en hun uitleg

In an-Nur 24:31 worden gelovige vrouwen aangesproken over het neerslaan van de blik, het bewaken van de kuisheid en het tonen van versiering. Het vers noemt het trekken van de hoofdbedekking over de boezem en noemt vervolgens de personen tegenover wie versiering mag worden getoond. Het is een bredere passage over bescheidenheid en bedekking; één losse term geeft niet de volledige inhoud weer.

Al-Ahzab 33:59 richt zich via de Profeet ﷺ (vrede en zegeningen van Allaah zij met hem) tot zijn echtgenotes, zijn dochters en de vrouwen van de gelovigen. Het vers spreekt over het om zich heen trekken van hun overkleding. De genoemde geleerden bespreken hoe die opdracht wordt toegepast en betrekken daarbij de bedekking van het gezicht. Die toepassing is hun uitleg van de tekst en moet als zodanig worden weergegeven.

Dat onderscheid tussen een vers en de uitleg ervan is belangrijk bij het lezen van religieuze artikelen. Een toelichting op gezichtsbedekking hoort niet ongemerkt als een letterlijke vertaling in een Quranvers te worden geplaatst. Door het vers, de bronverwijzing en de redenering uit elkaar te houden, kan de lezer zien waarop een oordeel steunt en waar de bespreking van het meningsverschil begint.

Wat Sulaymaan ar-Ruhayli hierover zegt

Shaykh Sulaymaan ar-Ruhayli bespreekt de niqaab in Fiqh al-Usrah bij een vraag over een voorwaarde in een huwelijkscontract om deze niet te dragen. In dat verband zegt hij dat het dragen ervan volgens hem een verplichting is waarvoor duidelijke bewijzen bestaan. Zijn antwoord gaat daarmee over meer dan de keuze voor kleding: het vertrekt vanuit een religieus oordeel dat hij als onderbouwd beschouwt.

In dezelfde bespreking erkent hij dat vooraanstaande geleerden hebben gezegd dat gezichtsbedekking niet verplicht is. Hij beschouwt die andere positie niet als een nieuw verzonnen opvatting, hoewel hij haar minder sterk vindt. Dat gegeven verdient een plaats naast zijn stellige uitspraak over de verplichting. Wie alleen het eerste gedeelte aanhaalt, kan de indruk wekken dat hij het bestaan van een erkend meningsverschil ontkent.

Er zijn hier dus twee verschillende vragen: welk oordeel acht een geleerde het sterkst, en hoe beschrijft hij een andere wetenschappelijke opvatting? De eerste vraag kan hij beslist beantwoorden zonder bij de tweede vraag de geschiedenis van het meningsverschil uit te wissen. Voor een lezer helpt dit om nauwkeurig te blijven, ook wanneer hij zelf een bepaalde mening volgt.

Gezichtsbedekking tijdens het gebed

Shaykh Salih al-Fawzan onderscheidt in zijn boek Tanbihaat ala ahkaam takhtass bil-muminaat de bedekking tijdens het gebed van de bedekking tegenover niet-mahram mannen. Wanneer zulke mannen haar niet zien, mag een vrouw haar gezicht tijdens het gebed onbedekt laten. Wanneer zij haar wel kunnen zien, noemt hij het bedekken van het gezicht verplicht, zoals hij dat ook buiten het gebed tegenover hen verplicht acht.

Al-Fawzan spreekt hier over het bidden in aanwezigheid van niet-mahram mannen die de vrouw kunnen zien. Hij verplicht daarmee niet iedere vrouw om in elke gebedssituatie haar gezicht te bedekken. Die aanwezigheid is bepalend voor zijn antwoord.

Waarom ihram apart wordt genoemd

In Sahih al-Bukhari 1838 staat in de overlevering van Ibn Umar dat een vrouw in ihram geen niqaab en geen handschoenen draagt. Ihram is de gewijde staat waarin iemand de bedevaart of umrah binnentreedt. De vermelding daarvan is dus geen algemene uitspraak over alle dagen van een reis naar Makkah. Het gaat om een bepaalde staat met eigen voorschriften.

Ibn Baz bespreekt dit uitdrukkelijk in dezelfde fatwa waarin hij gezichtsbedekking verplicht noemt. Hij onderscheidt het dragen van de voor het gezicht gemaakte niqaab van het bedekken met een andere doek. Volgens zijn uitleg bedekt een vrouw in ihram haar gezicht tegenover niet-mahram mannen met een andere bedekking. Het specifieke kledingstuk en de bedekking zelf krijgen hier dus niet dezelfde behandeling.

Wie alleen de openingswoorden ‘buiten hajj en umrah’ leest, zou daaruit kunnen afleiden dat Ibn Baz gedurende die bedevaarten ieder bedekken van het gezicht afwijst. Zijn verdere antwoord laat zien dat dit niet zijn bedoeling is. Juist bij korte citaten is het daarom nodig om het vervolg te lezen. Een uitzondering op een kledingstuk mag niet automatisch worden uitgebreid tot een uitzondering op de gehele bedekking.

Omgaan met het verschil van mening

De erkenning van verschil van mening maakt de onderbouwing van de verplichting niet overbodig. De genoemde geleerden hebben een duidelijke voorkeur en leggen uit waarom zij die volgen. Tegelijk maakt hun voorkeur het niet juist om te schrijven dat alle geleerden het eens zijn. Een zorgvuldig artikel bewaart beide gegevens: de inhoud van het gekozen oordeel en de aanwezigheid van een andere opvatting.

Voor gesprekken over dit onderwerp betekent dat: bespreek de bewijzen en de uitleg, en leg een ander geen woorden in de mond. Een vraag om toelichting is niet hetzelfde als spot met een religieus voorschrift. Ook kun je uit het uiterlijk van een persoon niet afleiden welke bronnen zij heeft bestudeerd of welke vragen zij nog heeft. Die terughoudendheid helpt om een gesprek bij kennis te houden.

Wie verder wil leren, kan de hieronder genoemde antwoorden in hun geheel lezen. Let daarbij op de gestelde vraag, de gebruikte begrippen en eventuele voorwaarden. Bij een persoonlijke situatie is het nuttiger om de omstandigheden nauwkeurig aan een betrouwbare geleerde voor te leggen dan om op basis van één korte zin zelf uitzonderingen of aanvullende verplichtingen vast te stellen.

Bedekking met begrip en oprechtheid

Voor wie de hier besproken positie volgt, behoort het bedekken van het gezicht tegenover niet-mahram mannen tot de hijaab die zij in acht neemt. Kennis van de achtergrond helpt om die praktijk bewust vorm te geven. Het gaat daarbij om het begrijpen van de opdracht, de omstandigheden waarop zij betrekking heeft en de wijze waarop de geleerden de bewijzen uitleggen.

De bronnen vragen dus om meer aandacht dan alleen de vraag of iemand het woord niqaab gebruikt. Het doel van de bedekking, het gezelschap, het gebed en ihram hebben ieder hun plaats in de uitleg. Moge Allaah onze zusters standvastigheid schenken, hun hijaab beschermen en ons allen leiden naar kennis en daden waarmee Hij tevreden is.

والله أعلم

Bronnen

  1. Quran, an-Nur 24:31Bedekking, versiering en de genoemde relaties
  2. Quran, al-Ahzab 33:59De opdracht over de overkleding van gelovige vrouwen
  3. Muhammad ibn Salih al-UthaymeenHet onbedekt laten van het gezicht en de handen — Noor ala ad-Darb, bandopname 240
  4. Muhammad ibn Salih al-UthaymeenDe voorgeschreven hijaab — Noor ala ad-Darb, bandopname 376
  5. Sulaymaan ar-RuhayliFiqh al-Usrah — de voorwaarde om geen niqaab te dragen, met erkenning van de andere geleerdenpositie
  6. Salih al-FawzanTanbihaat ala ahkaam takhtass bil-muminaat — gezichtsbedekking en de afzonderlijke regels voor het gebed
  7. Abd al-Aziz ibn BazHet oordeel over de niqaab — fatwa 17670, inclusief de uitleg over ihram
  8. Sahih al-Bukhari 1838De niqaab en handschoenen voor een vrouw in ihram