Na de salaam draait iemand zich naar zijn buurman en steekt zijn hand uit. Wat is het oordeel daarover? In de uitleg van Ibn Baz en Ibn ‘Uthaymeen is de aanleiding van belang: elkaar begroeten bij een ontmoeting is iets anders dan het handen schudden tot een vaste handeling direct na het gebed maken.
De vraag en het antwoord van al-Fawzaan
Shaykh Saalih al-Fawzaan werd gevraagd naar het handen schudden direct na het gezamenlijke gebed:
Wat is de regelgeving omtrent het schudden van de handen direct na het verrichten van het gezamenlijke gebed?
Het is niet toegestaan om hier een vaste gewoonte van te maken. Dit wordt beschouwd als een innovatie (bid‘ah). Maar als je dit af en toe doet, of iemand tegenkomt en hem begroet door hem de hand te schudden, dan is daar niets mis mee.
Een handdruk bij een ontmoeting
Handen schudden was bekend onder de metgezellen. In Sahih al-Bukhari 6263 wordt Anas gevraagd of er onder de metgezellen van de Profeet ﷺ (vrede en zegeningen van Allaah zij met hem) werd geschud met de handen. Hij antwoordt bevestigend. De bespreking hieronder gaat daarom over het koppelen van die begroeting aan een bepaald moment na het gebed.
Ibn Baz noemt de handdruk bij een ontmoeting een Sunnah. In zijn antwoord over het verplichte en vrijwillige gebed maakt hij onderscheid tussen zo’n ontmoeting en de gewoonte om onmiddellijk na de tweede salaam de hand van degene naast je te pakken. Voor die laatste gewoonte zegt hij geen grondslag te kennen; in dat antwoord noemt hij haar afkeurenswaardig.
Geen vast onderdeel na de salaam
In een ander antwoord noemt Ibn Baz het meteen na de salaam beginnen met handen schudden een bid‘ah: een religieuze vernieuwing waarvoor hij geen grondslag kent. Hij verwijst naar de overgeleverde gedenkingen waarmee de bidder zich op dat moment bezighoudt. Zijn kritiek betreft dus een als vaste praktijk ingevoerde handeling direct na het verplichte gebed.
Zijn antwoord betekent niet dat iedere handdruk na een gebed verboden is. Het gaat om het verschil tussen een gewone begroeting en een handdruk die telkens als vast onderdeel op het gebed volgt.
Wanneer je elkaar nog niet hebt begroet
Ibn Baz bespreekt bijvoorbeeld iemand die aankomt terwijl de anderen al bidden, of eerst met een vrijwillig gebed bezig is en daarna meteen het gezamenlijke gebed ingaat. Die persoon heeft de mensen naast hem mogelijk nog niet begroet. Na het verrichten van de overgeleverde gedenkingen ziet Ibn Baz geen bezwaar tegen het alsnog begroeten en handen schudden.
De aanleiding is dan de ontmoeting. Wie elkaar vóór het gebed al heeft begroet, hoeft niet te denken dat het einde van het gebed een nieuwe handdruk verlangt. Hetzelfde uiterlijke gebaar kan dus in verschillende situaties voorkomen. Alleen zeggen dat iets ‘na het gebed’ gebeurt, beschrijft de aanleiding nog niet volledig.
De uitleg van Ibn ‘Uthaymeen
Ook Shaykh Ibn ‘Uthaymeen werd gevraagd naar de gewoonte om direct na het verplichte gebed de mensen rechts en links te begroeten met een handdruk. Hij zegt dat die praktijk geen grondslag heeft in de leiding van de vrome voorgangers. Zijn antwoord gaat over de beschreven vaste gewoonte, niet over het afwijzen van onderlinge vriendelijkheid.
Hij bespreekt daarnaast een begroeting na een vrijwillig gebed, zonder de bedoeling dat dit een speciaal aanbevolen of voorgeschreven gebruik na dat gebed is. Daartegen hoopt hij geen bezwaar te zien. Hij noemt het bevorderen van onderlinge verbondenheid en het informeren naar iemands toestand. Die context hoort bij zijn antwoord en moet bij het doorgeven ervan behouden blijven.
Geef de gedenkingen hun plaats
Thawbaan overlevert in Sahih Muslim 591 dat de Profeet ﷺ na het beëindigen van zijn gebed driemaal om vergeving vroeg en vervolgens Allaah aanriep als as-Salaam, van Wie vrede komt. Dit is een van de overgeleverde gedenkingen na het gebed. Ibn Baz verwijst juist naar zulke gedenkingen wanneer hij uitlegt waarom men niet onmiddellijk met een ronde handdrukken moet beginnen.
Praktisch betekent dit binnen zijn uitleg: geef na de salaam aandacht aan de overgeleverde adhkaar en begroet daarna iemand die je nog niet had begroet. Maak van de handdruk geen verwachte afsluiting die iedereen telkens behoort te verrichten.
Bespreek dit rustig wanneer het in jouw omgeving een vertrouwde gewoonte is. Leg het verschil tussen een begroeting en een vast gebruik na het gebed uit, zonder iemand publiekelijk te beschamen of zijn bedoeling in te vullen. Zorgvuldigheid in het volgen van de Sunnah kan samengaan met warmte en respect voor de mensen met wie je bidt.
Moge Allaah ons helpen Hem te gedenken zoals Hij dat liefheeft, de Sunnah zorgvuldig te volgen en goed met elkaar om te gaan.
والله أعلم
Bronnen
- Saalih al-Fawzaan · AudioVraag en antwoord over handen schudden na het gebed — mp3, 23 seconden
- HadithSahih al-Bukhari 6263 — handen schudden onder de metgezellen
- Ibn Bazحكم المصافحة بعد صلاة الفريضة والنافلة — handdruk na het verplichte en vrijwillige gebed
- Ibn Bazحكم المصافحة بعد السلام من الصلاة — onderscheid tussen vaste praktijk en begroeting
- Ibn ‘Uthaymeenحكم المصافحة بعد الفريضة والنافلة — Noor ‘ala ad-Darb, opname 215
- HadithSahih Muslim 591 — gedenken na het gebed
